Eerste dode door geweld in Parkwijk - 6 april 1004

De opgravingen op wat nu de kruising van de HOV-baan en de Rijn-Kennemerlandlaan is, richtten zich vooral op de middeleeuwse nederzetting: een boerderij, waterputten, afvalkuilen en veel paalgaten waar woningen gestaan kunnen hebben. Tijdens deze opgraving, die al in 1999 plaatsvond, werd ook een skelet gevonden. Het conserveren en dateren van het skelet is vakwerk dat niet op de archeologische vindplaats zelf gedaan kan worden, dus daarvoor werd het overgebracht naar het Archeologisch en Bouwhistorisch Centrum van de gemeente Utrecht. Tjeerd Pot, vrijwilliger in het laboratorium, heeft het skelet onderzocht. Waarschijnlijk is het van een man geweest van rond de 40 jaar oud, die ergens tussen 1500 en 2500 jaar geleden is vermoord door een aantal klappen op zijn achterhoofd. Aangezien er in het landschap geen sporen waren van een graf, lijkt het erop dat de Rijn hem heeft meegenomen en aan wal gespoeld, en vervolgens liefdevol bedekt met een laag zand.
bron: VAR, weekblad voor Vecht-, Amstel- en Rijnstreek. 

naar boven

Tweede Romeinse weg ontdekt - 3 april 2004 

Bij de aanleg van een duiker tussen de twee waterplassen in Veldhuizen, vlakbij de vondst van het Romeinse schip en de Romeinse limesweg, is een tweede weg ontdekt. Archeologen vonden een kistconstructie van elzen- en eikenhout met vlechtwerkmatten, die samen de constructie van de weg gedragen hebben. Erik Graafstal, de stadsarcheoloog, gaat ervan uit dat het een soort omleggingsweg betreft, door de Romeinen aangelegd rond 200 na Christus. De oorspronkelijke weg, aangelegd rond 100 en 125 na Christus, was onbegaanbaar geworden doordat de Rijn steeds van loop veranderde. De vondst is belangrijk voor de reconstructie van de strijd die de Romeinen tussen 80 en 250 na Christus gevoerd hebben met de rivier om de weg begaanbaar te houden.
bron: Weekblad De Brug, 31 maart 2004

naar boven

Romeinse schoenenmode - 25 februari 2004

Het Romeinse schip van Leidsche Rijn is verdwenen, en de website van het schip is gestopt met nieuws melden, maar het onderzoek naar het schip gaat gewoon door. Onlangs zijn de schoenen van de schipper en zijn metgezel/ vrouw onderzocht. En wat blijkt? Ze hadden hun zondagse schoenen bij zich. Schoenen die in de mode waren tussen 180 en 200 na Christus. Wat zouden ze ermee gedaan hebben? Was er gelegenheid om uit te gaan in de dorpen of de castella langs de rivier?

naar boven

Nog groter Romeins schip in Woerden - 6 oktober 2003

In Woerden wordt op dit moment hard gewerkt aan de opgraving van - jawel - een Romeins schip. Groter dan het eerste schip dat in Leidsche Rijn is opgegraven en uniek, zeggen de berichten.  Het schip 'Woerden-7' is 4,70 m breed en heeft een geschatte lengte van tussen de 30 en 35 meter. Daarmee is het ongeveer even groot als het tweede schip dat in juni in Leidsche Rijn is aangetroffen en meteen weer ondergedekt, op steenworp afstand van het eerste schip in Leidsche Rijn. Of dit tweede schip ook opgegraven zal worden, is nog niet bekend.
Het eerste schip in Leidsche Rijn stelde de archeologen al voor een raadsel, aangezien het stroomopwaarts lag. Tot nu toe is de gangbare theorie dat de rivierschepen alleen stroomafwaarts voeren, vanuit Duitsland beladen met bouwmaterialen de Rijn af en vervolgens afgezonken werden of hergebruikt als bouwmateriaal. Hoe komt het dan dat het romeinse schip van Leidsche Rijn met de voorsteven stroomopwaarts lag? En waarom zou de schipper zoveel moeite doen om een woonverblijf op de boot te bouwen als de boot toch maar één keer hoefde varen?
Het schip dat nu in Woerden opgegraven wordt, levert nog meer bewijs dat de bestaande theorie van de eenmalige afvaart niet klopt. Dit schip heeft gaten voor roeispanen en bankjes voor wel twaalf roeiers. Nog nooit eerder is dit gevonden op een vrachtschip voor de binnenvaart. En het betekent dat het mogelijk is met een dergelijk schip weer stroomopwaarts te roeien, terug naar Duitsland. Blijkbaar waren de Romeinen toch niet zulke grootverspillers van hout dat ze schepen bouwden als wegwerpboten. 
Wie wil gaan kijken: van 22-25 oktober is er een 'archeologie-4-daagse' in hartje Woerden, waar het schip dan helemaal zichtbaar zal zijn. Hoe het intussen met ons eigen Leidsche Rijnse schip verdergaat in Lelystad, kun je lezen op www.romeinsschip.nl. 

naar boven

't Zand heeft Romeinse wachttoren nummer vier - 2 oktober 2003

Archeologen hebben bij proefonderzoek in de nieuwe bouwlocatie 't Zand opnieuw zeer gave resten van een Romeinse wachttoren gevonden. Meer over deze vondst op de website van Leidsche Rijn. Afgelopen woensdag zijn de resten van deze wachttoren alweer ondergedekt. Hij hoeft niet opgegraven te worden omdat op deze plek geen bebouwing zal komen. De resten liggen in het toekomstig Zandpark, waar ook de schoorsteen staat en het kindercluster 't Zand gaat komen. De eerste wachttoren in Leidsche Rijn werd ongeveer een jaar geleden ontdekt en leverde een heel nieuw beeld op van de grensbewaking van het Romeinse Rijk. Tot dan toe werd gedacht dat de grens alleen bewaakt werd vanuit de castella, die zo'n 10 kilometer van elkaar vandaan liggen. Nu blijken er tussen de romeinse forten nog wachttorens gestaan te hebben, zo dicht bij elkaar dat je vanuit de ene toren precies de andere nog kon zien en met rooksignalen kon bereiken. Zo kunnen  zowel de grensweg als de rivier in hun geheel in de gaten worden gehouden. Was dat nodig dan? Waren die Batavieren aan de andere kant van de grens zo gevaarlijk? Voor wie nog het beeld heeft dat de beschaafde Romeinen aan de zuidkant van de rivier het land cultiveerden terwijl aan de noordkant van de Rijn de Batavieren hun kans afwachten om in grote hordes op te rukken: nee, van de overkant van de rivier hadden de Romeinen weinig te vrezen. En net zomin is de zuidoever van de rivier gecultiveerd geweest, afgezien van een smalle strook waar het land iets hoger lag en waar de castella en bijbehorende dorpjes zijn ontstaan. Het land aan beide kanten van de Rijn bestond in de eerste eeuw na Christus uit moeras, onbegaanbaar en onleefbaar voor zowel Romeinen als Batavieren. De rivier zelf was de enige mogelijkheid om door het land heen te komen, althans, totdat de Romeinen het plan opnamen om een weg aan te leggen langs de rivier. Overmoedig of naïef? Ze hadden er in ieder geval veel moeite mee om deze weg in stand te houden, blijkt uit de opgravingen in Veldhuizen. De weg was aangelegd op een dijk verstevigd met basaltblokken (zichtbaar op de foto). Niet alleen om de weg te beschermen tegen de rivier, maar ook om te voorkomen dat de weg zou verzakken in het moerassige gebied. Hoewel de weg nog in de tijd van keizer Trajanus (ca. 100 n.C.) helemaal opnieuw was gebouwd, zijn er reparaties zichtbaar aan het dijklichaam uit de tijd van keizer Hadrianus (122 n.C.). 

Zelf eens reizen langs de Romeinse weg? Op www.teleacnot.nl staat een fietsroute van Xanten naar Katwijk aan Zee.

naar boven

Romein in zicht! - 28 mei 2003

We dachten dat we wel wat gewend waren van de bouwplaats, maar nog veel modderiger werden we op de archeologische opgraving waar in het afgelopen weekend het Romeinse schip, de weg en de wachttoren te bezichtigen waren. Het schip ligt er mooi bij. Alle details zijn te zien: van de ijzeren nagels waarmee de planken over elkaar heen vastgenageld zijn tot de brandsporen op de plek waar een kookplaats geweest moet zijn. En het schip ziet er zo gaaf uit, alsof je het alleen maar even naar open water hoeft te slepen om er weer mee te kunnen varen.

Het lijkt niet ouder dan honderd jaar, maar het heeft wel meer dan 1800 jaar onder de grond gelegen. Je stelt je voor hoe het schip vergaan is - in een storm? - hoe de schipper en zijn maat - zijn vrouw? -  zich hebben kunnen redden. Op de weg langs de rivier staan ze nog te trillen omdat ze zelf dan wel gered zijn, maar hun schip verdwijnt snel onder water. En met dat schip ook hun middelen van bestaan, de dure gereedschappen, de potten die ze nog uit Zuid-Duitsland meegenomen hadden. Hier op deze plek heeft de rivier gestroomd. Hier hebben mensen gevaren, de Rijn op en af. Hier hebben mensen over de weg gereisd, op weg naar onbekend land, of juist terug naar familie en vrienden. Hier hebben mensen wacht gelopen, geleefd, liefgehad en gevochten, zich verveeld en plezier gemaakt, achttien eeuwen geleden. 
"Hé, het schip staat onder de douche!" roept een kind uit. Eens in de zoveel tijd schiet de sprinklerinstallatie aan die boven het hele schip is aangebracht. Het moet nat gehouden worden, want het hout is zo bros geworden dat het uit elkaar zou vallen als het zou opdrogen. In juni wordt het schip in zijn geheel naar Lelystad vervoerd, om het te conserveren zodat het ook in de toekomst nog te zien zal zijn. De vondsten die op het schip gedaan zijn, liggen uitgestald in vitrines langs de kant van de tent: potscherven, een compleet aardewerk schaaltje, een koevoet. De sleutel van de deurtjes van de roef, een paar leren schoenzolen, een houten emmer, en een kleiner sleuteltje van een kist die zelf ook gevonden is.

Terwijl in de tent bij het schip drommen mensen langs de hekken lopen, doe ik mijn best om even verderop niet in de modder weg te zakken en ondertussen te horen wat Erik Graafstal staat te vertellen bij een andere put. Nog maar een paar dagen geleden is hier eindelijk de Romeinse weg gevonden waar zo lang naar is gezocht. Door het vuur waarmee Erik Graafstal vertelt, de stadsarcheoloog van Utrecht, krijg je vanzelf ontzag voor de brokken steen en de kleurverschillen in de grond, die je anders nooit opgevallen zouden zijn, maar nu bewijzen blijken te zijn dat hier de "A 12 van het Romeinse rijk" ligt. Over deze route is zoveel eeuwen geleden keizer Hadrianus gereisd op weg naar Brittannica. De Romeinen hadden toen al door dat gewoon een hoop stenen neerleggen niet genoeg was om in de venige bodem van Holland een weg aan te leggen. Een compleet dijklichaam is er aangelegd; de houten beschoeiing die de weg moest beschermen tegen de rivier ligt er nog. Zelfs heipalen werden gebruikt om de dijk bijeen te houden. Hoe zou een Romeinse heimachine eruit gezien hebben?

Tussen de bedrijven door ben ik nog getuige van een modeshow van militaire uitrustingen, die gehouden wordt door een paar Romeinse soldaten onder de barse leiding van een centurion. In ons deel van het land zullen zeer waarschijnlijk alleen maar hulpsoldaten gevestigd geweest zijn en geen echte Romeinen. Verschil moet er zijn: deze hulpsoldaten moeten het doen met een verouderde uitrusting en minder soldij. Maar bij het eten tellen andere wetten en roept de centurion vergeefs dat hij recht heeft op meer vlees dan de anderen.

Meer over de opgraving van het Romeinse schip in Veldhuizen kun je vinden op de website van Leidsche Rijn en in het Utrechts Nieuwsblad; maar het schip heeft ook een eigen website van het NISA, met een weekjournaal, webcams, de geschiedenis van de opgraving en veel foto's van alle vondsten. 

tekst: Marian, foto's: Ronald, 25 mei 2003

naar boven

Romeins museum in Leidsche Rijn? - 5 februari 2003

Er moet een museum komen voor de Romeinse geschiedenis van Leidsche Rijn. Zo zegt de woordvoerder van de "Historische vereniging Vleuten, De Meern en Haarzuilens" in het Utrechts Nieuwsblad. Zie hieronder voor onze archeologische berichtjes over de Romeinse bewoners van Leidsche Rijn rond het begin van onze jaartelling.

naar boven